طراحي آموزشي بر ا ساس رویکردساختن گرایانه الگوی پنجE
مراحل الگو
مرحله اول : فعال سازي(engaging)
در مرحله فعال سازي دانشآموزان با مساله مواجه مي شوند و معلم سعي مي كند زمينه مناسب براي آغاز آموزش را فراهم آورد. براي رسيدن به اين هدف مي توان بين تجارب يادگيري قبلي دانشآموزان و موضوع يادگيري ارتباط برقرار كرد. پرسيدن يك سوال ، تعريف يك مساله ، نشان دادن يك رويداد هيجان انگيز و ... روشهايي هستند كه موجب برانگيختن دانش آموز و درگير شدن او با مساله مورد نظر مي شوند.
مرحله دوم : اكتشاف(exploring)
در مرحله اكتشاف دانشآموزان فرصتي مي يابند تا به طور مستقيم به مسائل و پديدهها بپردازند. براي آنكه دانشآموزان به انجام فعاليتهاي لازم مشغول شوند لازم است ابتدا آنها را در گروه هاي كوچك (حداكثر 4 نفر ) قرار دهيد. در حين كار گروهي دانشآموزان تجارب مشتركي را پايه ريزي مي كنند كه به آنها در فرايند ارتباط و اشتراك تجربيات كمك مي كند.
در اين مرحله معلم همانند يك تسهيل كننده عمل مي كند و با تهيه مواد آموزشي و راهنمايي دانشآموزان آنها را به تجربه، آزمايش , جستجو و بررسي درباره موضوع يادگيري تشويق مي كند. فرايند پرس و جوي دانشآموزان نيروي محرك آموزش در طول عمل اكتشاف است. در نهايت پس از آن كه گروه هاي مختلف به اكتشاف پرداختند , يكي از اعضاي هر گروه شرح فعاليت هاي انجام شده ، مشاهدات و نتايج به دست آمده توسط افراد گروه را يادداشت مي كند.
مرحله سوم : توضيح دادن(explaning)
مرحله سوم يعني توضيح نقطه اي است كه در آن يادگيرنده به انتزاع تجربيات مي پردازند. فعاليتهاي انجام شده توسط گروه هاي مختلف و نتايج آنان توسط معلم بررسي مي شود. دانشآموزان به تشريح راه حلهاي احتمالي ، توضيح مفاهيم جديد ، گوش دادن انتقادي و فعال ، پرسيدن سوال از ديگران ، ارائه استدلال بر اساس شواهد موجود پرداخته و بدين شكل دستاوردهاي خويش را به هم پيوند زده و تجربيات خود را با ديگران به اشتراك مي گذارند. ارائه توضيحاتي از سوي معلم و همچنين بحث و گفتگو درباره موضوع به هدايت فعاليتهاي اين مرحله ياري مي رساند.
مرحله چهارم : شرح و بسط(elaborating)
در مرحله چهارم يعني مرحله شرح و بسط ، دانشآموزان مفاهيمي را كه يادگرفته اند توسعه داده و با برقراري ارتباط بين مفاهيم ، آموخته هاي خود را در جهان پيرامون به كار مي گيرند.
در اين مرحله معلم از دانشآموزان مي خواهد كه از اطلاعات خود براي پاسخگويي به سوال ، پيشنهاد راه حلها ، تصميم گيري و طراحي آزمايش استفاده كرده و آنها را تشويق مي كند كه مفاهيم و مهارتها را در موقعيت هاي جديد به كار گيرند
مرحله پنجم : ارزشيابي (evaluating)
مرحله ارزشيابي كه فرايند تشخيص مداوم است به معلم اجازه مي دهد درباره ميزان درك و فهم دانشآموزان از مفاهيم و دانش جديد اطلاع حاصل نمايد. ارزشيابي و سنجش را مي توان در هر نقطه از فرايند آموزش انجام داد. براي انجام ارزشيابي در اين الگو مي توان از چك ليست هاي مشاهده ، گفتگو با دانشآموزان پوشه کارطراحي شده براي مقاصد خاص ، پروژهها و محصولات توليد شده در فرايند يادگيري استفاده كرد. دانشآموزان نيز فرايند پيشرفت و ميزان آموخته هاي خود را مورد ارزشيابي قرار داده و به سوالاتي كه معلم مي پرسد به كمك مشاهدات ، شواهد و توضيحات ارائه شده در مراحل قبل پاسخ مي گويند.
نمونه اي از طراحي آموزشي بر اساس مدل پنج مرحلهاي ساخت گرایانه
عنوان درس : انبساط اجسام
هدف آموزشي : دانشآموزان با پديده انبساط و پيامدهاي آن آشنا مي شوند.
مرحله اول : فعال سازي
در آغاز درس در مقابل ديدگان دانشآموزان گوي فلزي را از حلقه عبور مي دهيم و از دانش آموزي مي خواهيم اين كار را انجام دهد. سپس گوي فلزي را روي شعله آتش مي گيريم. پس از گذشت چند دقيقه آن را برداشته و سعي مي كنيم كه آن را از حلقه عبور دهيم. دانشآموزان با ديدن اين منظره شگفت زده خواهند شد. سپس اين سوال را مطرح مي كنيم:
به نظر شما چرا گلوله از حلقه عبور نكرد؟
سپس به دانشآموزان مي گوييم: همان طور كه مي بينيد تغييري در شكل ظاهري هيچ يك از اين دو جسم ايجاد نشده است. بنابراين چه عاملي مي تواند باعث بروز اين پديده شود؟
مرحله دوم : اكتشاف
ابتدا دانشآموزان كلاس را گروه بندي مي كنيم. لوازمي چون حلقه ، گلوله فلزي ، خط كش ، ترازو ، شعله ، كوليس و ... را در اختيار آنان قرار مي دهيم. سپس از آنها مي خواهيم آزمايش حلقه و گلوله را انجام دهند. يكي از دانشآموزان در هر گروه به طور داوطلبانه نقش منشي گروه را بر عهده مي گيرد و به ثبت فعاليتها ، مشاهدات و نتايج مي پردازد. آنها مي توانند از ابزارهاي موجود براي بررسي مساله استفاده كنند. به عنوان مثال وزن گلوله و حلقه را با ترازو و قطر آن را با كوليس اندازه گيري كنند.
سپس از دانشآموزان مي خواهيم ميله هاي فلزي را برداشته ، آنها را اندازهگيري كرده و اندازه هاي به دست آمده را ثبت نمايند. سپس ميلهها را تكتك حرارت دهند. در نهايت دانشآموزان به اندازه گيري طول و وزن ميلهها و ثبت اندازه هاي به دست آمده خواهند پرداخت.
مرحله سوم : توضيح
پس از آن كه دانشآموزان آزمايش هاي لازم را انجام دادند از آنها مي خواهيم فعاليتها ، مشاهدات و نتايج خود را ارائه دهند. بدين منظور افراد گروه، يكي از اعضا را به عنوان ارائه دهنده انتخاب مي كنند. ارائه دهنده آنچه را كه در حين انجام آزمايش مشاهده شده و دستاوردهاي گروه را ارائه و با استدلال هاي منطقي و شواهد به دست آمده سعي خواهد كرد نتايج گروه را پشتيباني كند.
پس از آن كه همه گروهها نتايج خود را ارائه دادند جلسه بحث و گفتگو ميان گروه هاي مختلف را سازماندهي ميكنيم.
مرحله چهارم: شرح و بسط
پس از آنكه مفهوم انبساط اجسام در خلال مرحله گذشته به كمك راهنمايي و بحث و گفتگو در ذهن دانشآموزان شكل گرفت از آنها مي خواهيم مواردي را در پيرامون خود شناسايي كنند كه انبساط اجسام در آن تاثيراتي را سبب مي شود. به طور مثال دانشآموزان به انبساط ريل راه آهن در تابستان اشاره مي كنند. سپس مي خواهيم براي مشكلاتي كه در اثر انبساط پيش مي آيد راه حلهايي پيشنهاد كنند.
مرحله پنجم : ارزشيابي
براي ارزشيابي از يادگيري دانشآموزان سوالات زير را مطرح مي كنيم:
فكر مي كنيد چرا بين ريل هاي آهني فاصله مي گذارند؟
چه شواهدي مي توانيد ارائه كنيد كه فلزاتي چون مس و آلومينيوم نيز در اثر حرارت منبسط مي شوند؟
اگر يك آلت موسيقي را در جاي گرم قرار دهيد صداي حاصل از آن بم تر مي شود. چگونه اين مساله را تشريح مي كنيد؟
پس از آن كه اين سوالات را مطرح كرديم يادداشت گروه هاي مختلف را جمع آوري مي كنيم و از آنها مي خواهيم براي جلسه بعد مواردي را بيابند كه در آن از انبساط اجسام براي ساختن وسايل خاصي استفاده شده است.