الگوی بدیعه پردازی
گوردون الگوی بدیعه پردازی را بر چهار مطلب که دیدگاه های سنتی در مورد خلاقیت را به چالش می کشد، بنا نهاد که عباتند از:
1- خلاقیت در کارهای روزانه امری مهم است.او تأکید می کند که خلاقیت بخشی از کار روزانه و اوقات فراقت ماست.
2- فرایند خلاق به هیچ وجه امری اسرارآمیزنیست. خلاقیت را می توان توصیف کرد و برای ارتقاء آن می توان افراد تحت آموزش مستقیم قرار داد.
3- ابداع خلاق در همه رشته ها یکسان است،وبر بنیاد فکری یکسانی استوار است.
4- ابداع فردی و گروهی (تفکر خلاق)با یکدیگر شباهتی تام دارد.افراد وگروهها محصولات فکری خود راتا حدود زیادی به یک شیوه تولید می کنند.این نکته با دیدگاهی که خلاقیت را تجربه ای به غایت فردی و غیر قابل مبادله تلقی می کند مغایر است.
مراحل الگو
خلاقیت از طریق الگوی بدیعه پردازی تبدیل به جریانی آگاهانه می شود.استعاره نوعی رابطه شباهت را به واسطه مقایسه یک شیء یامطلب با شیء یامطلبی دیگر،از طریق به کار گیری یکی بجای دیگری،بنیان می نهد. فرایند خلاق در جریان این جایگزینی رخ می دهد،یعنی مطالب آشنا را با مطالب جدید مرتبط ساخته ونکته جدیدی از مطالب آشنا استخراج می شود.
در جریان الگوی بدیعه پردازی،مبنای تمرین های آموزشی را سه نوع قیاس تشکیل می دهد:1- قیاس مستقیم 2- قیاس شخصی 3- تعارض فشرده
قیاس مستقیم
قیاس مستقیم به معنای مقایسه ساده ی دو شیء یامفهوم است.دراین حالت لازم نیست که امور مورد مقایسه از جمیع جهات بایکدیگریکسان باشند.
نقش قیاس مستقیم در این زمینه تنها تسری شرایط موضوع یا موقعیت واقعی َبه موقعیتی دیگراست،تا شاید برداشت جدیدی از یک نکته یا مسأله
حاصل گردد.این نوع قیاس متضمن همانندســــــازی با یک شخص،گیاه،حیوان یا یک شیء بی جان است.
مثال : گوردون تجارب خود را از مهندسی که به نظاره یک موریانه در حال سوراخ کردن چوب پرداخته است،ذکر می کند.مورچه در حالی با خوردن چوب برای خود یک تونل ساخته و به پیش می رفته است،ایده استفاده از اتاقکهای هوا برای ساختن تونلهای زیر آب در ذهن مهندس برونل جرقه زده است.
قیاس شخصی
برای ایجاد قیاس شخصی،لازم است شاگردان با مطلب یا اشیاء مورد مقایسه «احساس همدلی»داشته باشند،آنها باید احساس کنند که بخشی از عناصرفیزیکی مسأله شده اند. «همانندســــــازی»می تواندبایک شخص،گیاه،حیوان یا یک شیء بی جان است.
مثلأ:ممکن است به شاگردان آموزش داده شود که تصور کنید «یک موتور اتومبیل هستید»چه احساسی دارید؟ وقتی که صبح روشن می شوید وقتی باطریتان تمام می شود،یا وقتی که به چراغ قرمز نزدیک می شوید.
گوردون نمونه ای از یک موقعیت عرضه می کند که شیمیدان خود را با مولکولهای در حال حرکت همانند می سازد. او ممکن است بپرسد: اگر یک مولکول بودم چه احساسی داشتم؟و سپس خودش رابخشی از جریان مولکولهای در حال چرخش احساس کند.
تعارض فشرده
تعارض فشرده یک توصیف دو کلمه ای از یک موضوع است که واژه های تشکیل دهنده آن متضاد یا متناقض با یکدیگر به نظر می رسند. مانند «خشونت آمیخته با خستگی» و «دشمن صمیمی» .
ادبیات فارسی آکنده نمونه های تعارض فشرده است.
حافظ:
چیست این سقف بلند ساده ی بسیارنقش
زین معما هیچ عاقل در جهان آگاه نیست
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
حافظ آن ساعت که این نظم پریشان می نوشت
طایر فکرش به دام اشتیاق افتاده بود.
مراحل تدریس به شیوه الگوی بدیعه پردازی
1- توصیف وضعیت جدید: معلم شاگردان را وادار می کند که به توصیف موقعیت یا موقعیتی که اکنون می بینند بپردازند.
2- قیاس مستقیم:شاگردان قیاسهای مستقیم را ارایه می کنند؛ یکی را برمی گزینند و به توصیف مفضلّ تر آن می پردازند.
3- قیاس شخصی:شاگردان خود را بجای قیاسی که در مرحله 2 انتخاب کرده اند،قرارمی دهند.
4-شاگردان توصیف های خود را از مراحل 3و4 می گیرند و چند تعارض فشرده را مطرح می کنند و یکی را برمی گزینند.
5-قیاس مستقیم:شاگردان به تولید و انتخاب قیاس مستقیم دیگری،مبتنی برتعارض فشرده می پردازند.
6- بررسی مجدد تکلیف اولیه:معلم شاگردان را وادار می کند که به تکلیف اولیه برگردند و آخرین قیاس،یا کل تجربه بدیه پردازی را به کاربندند.